Universiteit verliest belang student uit het oog

Opinie door Joeri Oudshoorn verschenen op 26 augustus 1998 in het Leidsch Dagblad.

Joeri Oudshoorn is student onderwijspsychologie in Leiden en was voorzitter van de Leidse Studentenbond (1996-1997) en vice-voorzitter van de Landelijke Studenten Vakbond (1997-1998). Op verzoek van deze krant schreef hij een opinie over het door de Leidse universiteit ingevoerde bindend studieadvies.

Honderden Leidse eerstejaars studenten die niet tenminste de helft van hun studiepunten hebben gehaald, krijgen deze week een brief in de bus waarin staat dat ze niet meer terug hoeven te komen. De universiteit vindt hen ongeschikt en verbiedt verdere toegang tot de opleiding. De student is een jaar studiefinanciering kwijt en kan bij een andere opleiding opnieuw beginnen.

De Leidse universiteit heeft het belang van de student uit het oog verloren. Het bindend studieadvies is slecht voor studenten die een langzame start maken. Niet de student, maar profileringsdrang staat aan de Leidse universiteit centraal.

De Leidse universiteit is de enige universiteit in Nederland die haar studenten een bindend studieadvies geeft. Geen enkele andere universiteit meent na een jaar met voldoende zekerheid te kunnen inschatten of studenten de eindstreep halen. Leiden wel - ten onrechte.

Het is geen toeval dat juist aan de Leidse universiteit een bindend studieadvies is ingevoerd. De Leidse universitaire gemeenschap is hecht en op zichzelf gericht. Andere universiteiten kijken naar hun concurrenten en houden elkaar in beweging. In Leiden is men geneigd te lachen om andere universiteiten. Zo kon het gebeuren dat de landelijke trend om meer aandacht aan het onderwijs te schenken in Leiden lang onopgemerkt bleef.

Onderwijsvernieuwing moest uiteindelijk ook in Leiden doordringen. Er moest een specifiek Leidse aanleiding gevonden worden om het onderwijs te vernieuwen. En zo verscheen het Leidse rapport 'Koersen op Kwaliteit'. De Leidse universiteit zou top-universiteit worden, zodat men er weer trots op kon zijn in Leiden te hebben gestudeerd. Onderdeel van het plan was het studiesysteem met bindend studieadvies.

De universiteit belooft eerstejaars studenten met dit systeem beter te begeleiden bij hun studie en het onderwijs te versterken door meer contact tussen docent en student. In ruil daarvoor eist de universiteit dat zij studenten na een jaar mag wegsturen als zij onvoldoende studiepunten hebben gehaald.

Deze koppeling tussen beter onderwijs en harde straffen is onnodig. Het een kan prima zonder het ander worden ingevoerd. Ook ik pleit voor extra begeleiding en intensief onderwijs. Maar het bindend studieadvies doet afbreuk aan deze goede ontwikkeling.

Het bindend studieadvies past niet in het universitair profiel. De universiteit leert studenten om zelfstandig moeilijke keuzes te maken. Universiteiten zouden studenten in het eerste jaar de argumenten moeten aanreiken waarmee studenten zelf kunnen bepalen of ze de juiste studie hebben gekozen. Een dringend advies is het maximum. Begeleiding bij die keuze is goed, maar het van bovenaf beslissen voor de student staat gelijk aan het dicteren van de waarheid.

De studieprestaties van een eerstejaars student worden voor een belangrijk deel bepaald door factoren die niets met geschiktheid te maken hebben. Sommige studenten zijn langzamer met het maken van nieuwe vrienden, het wennen aan het op kamers wonen in een vreemde stad, het aanpassen aan het studieprofiel. Sommige VWO-leerlingen moeten op de universiteit nog leren om hard te werken, omdat het VWO hen gemakkelijk afging. Deze factoren bepalen voor een groot deel hoeveel studiepunten studenten in het eerste jaar halen. Het bindend studieadvies berust dus op twijfelachtige normen.

Het bindend studieadvies is tenslotte te vroeg ingevoerd. De kwaliteit van het onderwijs aan de Leidse universiteit is nog onvoldoende. De invoering van het bindend studieadvies gebeurde tegelijk met de start van de onderwijsvernieuwing. Het verbeteren van het onderwijs duurt jaren, terwijl de universiteit nu al studenten wegstuurt. Studenten krijgen dus nog niet het beloofde goede onderwijs, maar worden wel extra hard gestraft voor een langzame start.

Doordat de Leidse universiteit druk was met haar eigen plannen, verloor zij oog voor alternatieven die op andere universiteiten werden ontwikkeld en toegepast. Andere universiteiten boekten successen met bijvoorbeeld dringende adviezen, losstaande studiebegeleidingssystemen en intensieve voorlichting voor aanvang van de studie. En steeds meer universiteiten kwamen erachter dat het bindend studieadvies voor hen niet geschikt zou zijn.

Om het studiesysteem met bindend studieadvies tot een succes te maken, is de Leidse universiteit zelfs bereid het niveau van de tentamens te verlagen. Bij bepaalde vakken worden nu 'gratis' bonuspunten gegeven voor het actief bijwonen van werkgroepen. Zo hoeft de student vanaf dit jaar nog maar een 5 te halen om te slagen voor een tentamen.

De eerstejaars halen dit jaar meer studiepunten. De universiteit zegt dat dat komt door het bindend studieadvies. Maar er zijn ook andere mogelijke oorzaken, zoals de kortere studiefinanciering en de grotere mate van begeleiding door medestudenten, studentenverenigingen en de universiteit.

Inmiddels is het enthousiasme rond het bindend studieadvies er een beetje vanaf. De norm wordt niet verhoogd, de publiciteit niet meer opgezocht. Nu rest nog een manier te vinden om in de hechte en op zichzelf gerichte gemeenschap van de Rijksuniversiteit Leiden het bindend studieadvies als 'door eigen succes ingehaald' af te voeren.